Osmanlı mimarlığı dendiğinde akla genellikle 16. yüzyıl ve Mimar Sinan’ın anıtsal kubbeleri gelir. Bu klasik çağı mümkün kılan 15. yüzyılın dinamik, akışkan ve denemelerle dolu dünyası ise nedense pek akla gelmez.

Patricia Blessing, 15. Yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu’nda Mimarlık ve Malzeme Siyaseti’nde, bu kurucu dönemi yeniden mercek altına alıyor. 15. yüzyılı 16. yüzyılın bir “hazırlık dönemi” olarak gören geleneksel anlayışa karşı çıkan yazar, imparatorluğun erken dönemindeki çokdilli ve çokdinli “Rumîlik” kimliğinin mimarideki yansımalarını araştırıyor.

Kitap, 1400’lerin bu deneysel ve akışkan yapısının, 1500’lerde yerini nasıl merkezi atölyelerce yönetilen daha net bir Osmanlı saray üslubuna bıraktığını gözler önüne seriyor. Anadolu, Balkanlar, İran ve Orta Asya’dan gelen işçilerin ve ustaların, imparatorluğun yapım pratiklerini nasıl şekillendirdiğini bölgelerarası bir alışveriş ağı üzerinden izliyor. “Hangi malzemeler neden seçildi?”, “Hangi üsluplar benimsendi?” “Zanaatkârlar nereden getirildi?” gibi soruların peşine düşen Blessing, yalnızca sultanların ve vezirlerin himaye politikalarını değil, inşaat süreçlerinin ardındaki hayati tercihleri de inceliyor.

Blessing’in bu çalışması, Osmanlı mimarlık tarihinin kurucu çağına dair yerleşik kabulleri yeniden tartışmaya açan, temel bir başvuru kaynağıdır.

Patricia Blessing, Stanford Üniversitesi’nde sanat tarihi doçentidir.

Kapak resmi: Bursa’daki Yeşil Cami’den bir ayrıntı.